26 luty 2026

Gójsk, Gąsk, Goisczko: dywagacje nad historią nazwy Gójska

Gójsk na mapie Karola Perthéesa z okresu 1772-93

Tak napisała o nazwie Gójska Zofia Jabłońska w Kronice szkolnej z 1935 roku. Kronika została udostępniona w całości na stronie pana Dariusza Lazarowskiego.

Z tego co wiem, legenda ta nadal jest obecna wśród mieszkańców Gójska. Niestety okazuje się być zupełnie w całości zmyślona - najstarsze znane mi informacje o Gąsowskich, jako posiadaczach Gójska, pochodzą dopiero z 1823 roku (rok śmierci Jakuba Gąsowskiego). Wiemy jednocześnie, że u końca fukncjonowania drugiej Rzeczypospolitej, lub przynajmniej do 1733 roku Gójsk był dziedziczony na częściach przez szlachtę o nazwiskach „Gójski”, „Goski”, oraz częściowo przez Czumskich („Cząbskich”).

Wbrew popularnej opini nazwy wsi dość rzadko pochodzą od nazwisk ich właścicieli. Dzięki opracowaniu „Nazwy miejscowe Polski, historia, pochodzenie zmiany.”(t. 3; s.289) autorstwa m.in. Urszuli Bijak możemy prześledzić historię nazwy naszej wsi:

• 1549 - Goisczko (kopia dokumentu z 1302!);
• 1564 - Gosczko;
• ____ - (Goisczk)[1];
• ____ - (Gośck - nazwisko Goscki)[1];
• 1784 - Goysk;
• 1846 - Gojsk[1];
• 1881 - Gójsk;

Według autorów „Nazw miejscowych Polski” pierwotna nazwa Gójska, „Goisczko” ma wywodzić się od prasłowiańskiego określenia „gozd”, oznaczającego las, a tak „Nazwy miejscowe” rekonstruują jej prehistoryczną (tzn. przed zapisami historycznymi) ewolucję:

*Gozdьsko > Gozźdźsko > Gojsko > Gójsk

Pierwszy zapis odnosi się do języka prasłowiańskiego. Inny autor, Paweł Gąsiorowski, podaje, że nazwa Gójska swoje korzenia ma w nazwie osobowej Goszcz lub Goszcza, powołuje się na etymologię nazwy wsi Goszczyno w gminie Staroźreby[2].

Nie mnie stwierdzać, która teoria jest prawdziwa, dodam jednak, że pewnym argumentem za teorią z „Nazw miejscowych”, jest hipotetyczna możliwość korelacji nazwy Gójska z nazwą przepływającej przez niego rzeki, znanej jako Struga, lub Gozdawnica. Nazwa Gozdawnicy mogłaby początkowo zostać oparta na potencjalnej dawnej nazwie Gójska „Gozźdźsko”. Najstarszy znany mi zapis nazwy rzeki pochodzi z Topograficznej Karty Królestwa Polskiego (1843) i brzmi „Goździenica”. Teoria ta jest starsza, ale pracował nad nią zespół specjalistów i lingwistów. Wersja Gąsiorowskiego natomiast jest nowsza i stworzona przez historyka zajmującego się badaniem obszaru powiatu sierpeckiego, równocześnie bardziej odpowiada najstarszym znanym formom zapisu nazwy.

Możliwe, też, że żadna teoria nie jest prawdziwa. Nigdy się tego nie dowiemy.

Źródła (reszta źródeł podana w treści wpisu):

• [1] - Antoni Biliński - „Szlachta ziemi dobrzyńskiej za ostatnich Jagiellonów” 1932; s.62; poz. 55;
• [2] - Paweł Bogdan Gąsiorowski - „Tradycja Mazowsza powiat sierpecki Przewodnik subiektywny” Warszawa 2013; s. 68;

FilipF 26 luty 2026